Massief ongemak – holocaust monument in Berlijn

dsc_0118Er is nu veel te doen rond omstreden uitspraken van Björn Höcke, een Duitse politicus van de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD). Hij omschrijft het holocaustmonument in Berlijn als een ‘Denkmal der Schande’:  “Wij Duitsers zijn het enige volk dat een monument van schande in het hart van z’n hoofdstad plaatst.”

Massief

Op sociale media zijn nu beelden te zien van mensen die selfies maken op of bij de grote blokken beton die samen het holocaustmonument vormen. Je vraagt je af of deze mensen zich wel realiseren welk drama er schuilt achter dit massieve gedenkteken en je voelt plaatsvervangende schaamte opkomen wanneer je sommige ‘jolige’ beelden ziet. Absoluut ongepast en respectloos.

Tegelijkertijd zie ik ook deze tweet voorbijkomen waarin de maker van het monument aan het woord komt – en zijn woorden zetten me ook aan het denken:

holocaustmonument

Zoals meestal zal ook nu de waarheid zich wel ergens in het midden bevinden. Het monument is zo imposant groot en massief, dat het niet even ‘weg te poetsen’ is. De grote betonblokken zijn mooi van lelijkheid en het is – als je niet voortdurend respectvol stilstaat bij de historische en emotionele lading – een belevenis om tussen de blokken door te lopen.

Indrukwekkend

Ik heb er foto’s gemaakt, zoals ik vrijwel overal doe. En ook vanuit mijn fotografiehobby is het ‘gewoon’ een interessant object. Het is volgens mij niet erg dat het monument niet alleen verdriet, schaamte en ongemak oproept, maar ook emoties die minder zwaar en negatief zijn. Er zit schoonheid in de durf om in het hart van de stad zo’n betonblokken-plein te plaatsen. Het lijnenspel is fascinerend, zoals ook een erebegraafplaats met rijen witte kruizen – alleen al vanwege symmetrie en omvang – indrukwekkend is.

Stenen worden sinds mensenheugenis neergezet opdat wij niet vergeten. Niet elke toerist die bij het monument op de Dam neerstrijkt hoeft zich direct te realiseren wat de betekenis van die witte zuil is. Verwondering kan een goede ingang zijn naar nieuwsgierigheid. En nieuwsgierigheid kan leiden tot kennis en inzicht. Monumenten zijn juist zo zichtbaar aanwezig omdat het letterlijk gedenkstenen zijn.

Een paar jaar geleden schreef ik een gedicht over de erebegraafplaats bij Margraten in Limburg waar ik met Lydia (we zijn bijna 30 jaar getrouwd inmiddels!) onze eerste gezamenlijke vakantie doorbracht. Het was een fietsvakantie. Ik had bedacht dat wij wel even van Maastricht naar Epen konden rijden, maar was vergeten dat dit geen vlak stukje Nederland was.

Ongemakkelijke ontmoetingen

Onvoorbereid stonden we oog in oog met een eindeloos veld vol witte kruizen. Ik keek naar de namen en jaartallen en schrok van de leeftijden van de jonge mannen die daar herdacht worden. Ik was zelf jong en genoot volop van de liefde en de vrijheid. Hoe kon ik dat rijmen met het enorme leed dat zich daar zo wijd voor mij uitstrekte? Het raakte me diep en ik voelde me schuldig.

Totdat ik me realiseerde dat deze jongens – bewust of onbewust – hun levens gegeven hebben voor mijn vrijheid. Het zou ondankbaar zijn om niet te genieten van het goede leven, wetend dat een dergelijke vrijheid deze jongens niet gegeven is. Het zou gevoelloos zijn om niet stil te staan, geen pijn toe te laten, door te fietsen alsof dit niet gebeurd was. We moeten allemaal dergelijke ongemakkelijke ontmoetingen meemaken, al was het maar om de collectieve herinneringen levend te houden.

Een klein monumentje

Het is geen schande dat een hoofdstad ruim en massief aandacht geeft aan een pijnlijk en donker verleden. Het is juist groots en gepast om dat zo te doen. Het is schandalig om dit te willen vergeten, te ontkennen of te relativeren. Het holocaustmonument is zo groots en massief omdat het dan niet meer te ontkennen of relativeren valt. En het is – gelet op de impact van de misdadige en systematische volkerenmoord – nog maar een klein monumentje.

Ik hoop dat er genoeg stemmen blijven spreken tussen die zwijgende stenen. Het zal niet voorkomen dat dwazen ook hun mond openen en dat onnozele selfie-fotografen  hun gebrek aan historisch besef en respect etaleren. Maar het monument doet in elk geval wat het moet doen: het blijft beeldbepalend, pijnlijk provocerend én spraakmakend.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s